225.000 cử nhân, thạc sĩ thất nghiệp cho thấy việc mở trường đại học ồ ạt[1]  , đào tạo dàn trải, thừa thầy thiếu thợ, đào tạo chưa đáp ứng được nhu cầu công việc thực tế, đào tạo thiếu cơ sở dự báo nhu cầu lao động của nền kinh tế, công tác phân luồng học sinh còn rất nhiều hạn chế. Tỉ lệ đào tạo giữa các cấp học còn bất cập: Cả nước có có 313 trường trung cấp đào tạo 350.000 học sinh; 436 trường CĐ, ĐH đào tạo khoảng 2,3 triệu sinh viên[2]  (gấp 6,5 lần số lượng đào tạo trung cấp). Nhiều học sinh không đánh giá đúng năng lực bản thân, năng lực đầu tư của gia đình, cộng với việc thiếu các thông tin về ngành nghề và vị trí việc làm nên đã có những lựa chọn tốn kém về thời gian và tiền bạc cho việc chọn học gì sau tốt nghiệp phổ thông.

Hai năm gần đây, khoảng 30% học sinh sau THPT không đăng ký thi đại học[3] , nhiều cử nhân cất bằng đi học nghề cho thấy, học nghề không phải là con đường cuối cùng mà là một bước lựa chọn cho các bước tiếp theo trên con đường lập nghiệp.

Với chính sách thu hút học sinh học nghề, hiện nay, đối tượng học nghề rất đa dạng: học sinh tốt nghiệp PTTH, CĐ, ĐH, bộ đội xuất ngũ,..và học sinh tốt nghiệp THCS. Hai năm gần đây, đối tượng tốt nghiệp THCS đăng ký học TCCN gia tăng đáng kể. Một bộ phận phụ huynh học sinh đã đánh giá sát năng lực học tập của con em, khả năng đầu tư tài chính của gia đình, nên đã lựa chọn học TCCN ngay sau khi học sinh tốt nghiệp THCS. Tại Hà Nội, năm 2017 chỉ 70% học sinh có cơ hội được học tại các trường công  lập[4], 30% còn lại chọn học các trường khác như các trường dân lập, TT GDTX, TCCN. Trong đó duy nhất, chỉ có mô hình học TCCN sau 3 năm học, học sinh vừa có kiến thức văn hóa, vừa có cơ hội thi tốt nghiệp THPT, vừa thi TN Trung cấp được cấp bằng nghề nghiệp chính quy, lại có thể tham gia thị trường lao động, có thu nhập ngay sau đó. Chi phí cho việc học 3 năm tại trường TCCN được miễn phí hoàn toàn - đây là một chính sách mang lại nhiều lợi ích cho học sinh.

Đối với học sinh sau PTTH, sau 2 năm đào tạo TCCN có thể tham gia thị trường lao động ngay. Các em vẫn có thể học CĐ, ĐH bằng hình thức học liên thông khi thấy nhu cầu công việc và khả năng bản thân đáp ứng được. Chi phí cho học 2 năm TCCN chỉ chiếm khoảng 10% so với  học  4-5 năm ĐH đại học, chưa kể, sau 4-5 năm đại học ra trường vẫn thất nghiệp, lãng phí cơ hội lập nghiệp, lãng phí thời gian tích lũy kinh nghiệm trong nghề nghiệp.

Học gì sau tốt nghiệp phổ thông? Để có câu trả lời đúng đòi hỏi  sự suy nghĩ, đánh giá nghiêm túc bản của bản thân học sinh, phụ huynh học sinh. Các Nhà trường Phổ thông, các nhà  tuyển dụng và xã hội cũng cần có các định hướng đúng, đề cao giá trị thật của lao động, của đóng góp xã hội chứ không phải giá trị của bằng cấp. Trước khi các chính sách quản lý các cấp trường trong hệ thống giáo dục quốc dân, phân luồng học sinh được hợp lý hơn, dự báo nhu cầu xã hội về nghề nghiệp được rộng khắp hơn, thiết nghĩ  học sinh và phụ huynh học sinh cần trở thành những nhà thông thái khi lựa chọn từng bước đi vững chắc cho con em mình trên con đường lập thân, lập nghiệp.

Nắm bắt các nhu cầu và xu thế thay đổi của thị trường lao động, Trường Trung cấp Xây dựng Hà Nội đã liên tục nghiên cứu mở rộng ngành nghề đào tạo và các hình thức đào tạo đáp ứng nhu cầu học đa dạng của người học. Chương trình học theo đó được thường xuyên cập nhật các yếu tố mới, học luôn đi đôi với hành để học sinh có thể làm việc ngay sau khi tốt nghiệp. Học sinh Nhà trường được thực hành môn học, thực tập tay nghề tại hệ thống các xưởng của Nhà trường và tại các doanh nghiệp có mối liên hệ với Nhà trường.

Bên cạnh việc đầu tư chương trình đào tạo, cơ sở vật chất, Nhà trường luôn xác định chất lượng đội ngũ là yếu tố  mang tính quyết định đến chất lượng đào tạo. Giáo viên Nhà trường thường xuyên học hỏi, tham gia nhiều Hội thi giáo viên dạy giỏi cấp thành phố, quốc gia đạt nhiều giải cao.

Học sinh Nhà trường được rèn luyện trong môi trường học tập chuyên nghiệp, song song với việc rèn luyện đạo đức nghề nghiệp và tham gia các hoạt động văn thể mỹ giúp các em được giáo dục toàn diện trong thời gian học tập tại trường. Nhiều học sinh đã đạt giải cao trong các Hội thi học sinh giỏi cấp thành phố. Học sinh ra trường được Nhà trường giới thiệu việc làm, nhiều em đã có thể đi làm ngay trong quá trình học tập tại Trường.

Sự trưởng thành của các thế hệ học sinh Nhà trường trong hoạt động nghề nghiệp là phần thưởng vô giá tiếp sức cho đội ngũ cán bộ lãnh đạo, cán bộ, giáo viên Nhà trường tiếp tục nỗ lực, phấn đấu.

Trường Trung cấp Xây dựng tham gia công tác hướng nghiệp tại các trường Phổ thông (nguồn: Ảnh tư liệu TCXD)

Hội đồng nghiệm thu mã Ngành mới -Thiết kế đồ họa (nguồn: Ảnh tư liệu TCXD)

Học sinh trường Trung cấp Xây dựng HN tham quan, học tập tại Doanh nghiệp (nguồn: Ảnh tư liệu TCXD)

CB,GV thường xuyên tham gia Hội thi Giáo viên dạy giỏi các cấp (nguồn: Ảnh tư liệu TCXD)

Học sinh Phạm Tuấn Anh (đứng giữa) lớp 45B1 đạt danh hiệu “Học sinh 3 rèn luyện cấp TP” do Thành Đoàn trao tặng (nguồn: Ảnh tư liệu TCXD)

Chú thích:

[1]: Nguồn: Dantri.com.vn

[2]: Nguồn: Giaoduc.net.vn

[3]: Giáo dục thủ đô (tháng 11/2016), Giáo viên là yếu tố số 1, trang 10

[4]: Nguồn: Anninhthudo.vn

ThS. KTS Hà Thanh Xuân